Nuty

Dwa rodzaje nut są używane jako nuty pojedyncze i.e. niezgrupowane:

Punctum i Virga
punctum_virga

  1. Pojedyncza nuta bez żadnych znaków rytmicznych ma wartość (długość trwania) ósemki według dzisiejszej notacji.
  2. Pionowa kreska (episema) zaznacza początek grupy rytmicznej.
  3. Pozioma episema odrobinę wydłuża nutę, bądź grupę nut. Im częściej występuje tym wydłużenie powinno być mniejsze i vice versa.
  4. Tutaj występują łącznie pionowa i pozioma episema, co oznacza początek grupy rytmicznej oraz lekkie wydłużenie nuty, podczas którego głos zanika aby zaznaczyć koniec małej frazy melodycznej.
  5. Kropka podwaja długość nuty, za którą stoi.

Jeśli dwie lub trzy nuty umieszczone są bezpośrednio po sobie na tej samej wysokości śpiewamy je łącznie (legato), jak jedną długą nutę, sumując ich długości trwania.

Neumy (grupy nut)

Każda nuta chorałowa, obojętnie czy pojedyncza czy występująca w grupie i bez względu na swój kształt, posiada tę samą wartość odpowiadającą ósemce we współczesnej muzyce; a jeśli następuje po niej kropka to ćwierćnucie. Równość i regularność nut jest pierwszym i kluczowym warunkiem dobrego śpiewu. Szczególnie trzeba dbać o zachowanie względnej wartości nut pojedynczych, podwójnych i potrójnych oraz aby nuty oznaczone episemą nie były dłuższe od tych z kropką.

podatusPodatus

 

Jeśli dwie nuty występują jedna dokładnie nad drugą i są połączone linią zawsze najpierw śpiewamy tę, która znajduje się niżej. Po niej zaś następuje ta wyższa.

porrectusPorrectus

Gruba opadająca ciągła linia oznacza dwie nuty znajdujące się na jej końcach. W przykładzie powyżej śpiewamy następujące dźwięki: h g h  oraz a g d.

cephalicus_epiphonusCephalicus, Epiphonus

Mała nutka (zanikająca) kończąca Cephalicus oraz Epiphonus powinna być śpiewana zaraz za nutą główną, bardzo lekko, będąc jakby stłumioną. Należy pamiętać, że choć traci ona połowę siły względem nuty głównej to jednak zachowuje swą długość trwania.

climacusClimacus

Czasami zdarza się, że dwie albo więcej nut w kształcie diamentu następuje za jedną wyższą nutą tak jak na rysunku powyżej. Nuty te są podporządkowane pierwszej i jako takie mogą być śpiewane – a w każdym razie ostatnia z nich – jak małe zanikające nutki.

quilismaQuilisma

Nuta poszarpana, quilisma lub inaczej nota volubilis albo gradata powinna być wykonywana lekko, drżącym głosem (tremolo). Nuta bezpośrednio przed nią powinna zostać znacząco wydłużona, stając się najbardziej uwydatnioną nutą w grupie, z której jak z korzenia wyrasta i zakwita quilisma zwieńczona następującą po niej nutą. Jeśli ktoś nie umie śpiewać tremolo powinien mimo to śpiewać z innymi zachowując pozostałe z powyższych zasad.

salicus

Salicus jest grupą nut składającą się z trzech, czterech lub pięciu nut. Może być prosto rozpoznany po pionowej kresce pod jedą z nich. Nuta zaznaczona kreską powinna zostać uwydatniona i wydłużona tak jak nuta bezpośrednio poprzedzająca quilismę.

Jeśli w grupie nut występuje skok o odległość kwinty (tak jak na głosce a w przykładzie z Gaudeamus) to wyższa nuta, jeśli oznaczono ją pionową kreską, powinna zostać wydłużona

Neumy i pozostałe znaki (notacja kwadratowa zawarta w Editio Vaticana):

 

Rodzaj znaku Nazwy neum,
ich rysunek i transkrypcja
proponowana przez Liber Usualis
Opis Uwagi dutyczące wykonania
Nuty porste Punctum, punctum inclinatum oraz virga mogą być transkrybowane jako ósemka notacji wspoóczesnej Pod względem trwania w wykonaniu wszystkie one są sobie równe.
Neumy złożone z dwóch nut. (Neuma - połączenie kilku nut w jedną grupę) Pes (podatus) Neuma założona z 2 nut z których 1 jest niższa a 2 wyższa
Clivis (fleksa) Neuma założona z 2 nut z których 1 jest wyższa a 2 niższa
Neumy złożone z trzech nut Torculus Neuma złożona z 3 nut z których środkowa jest wyższa
Porrectus Neuma złożona z 3 nut z których środkowa jest najniższa
Climacus Neuma złożona z 3 nut kolejno zstępujących
Scandicus Neuma złożona z 3 nut kolejno wstępujących
Neumy złożone z czterech nut Porrectus fexus Jeżeli do neumy podstawowej dodana jest nuta niższa od ostatniej nuty neumy to do nazwy głównej dodaje się określenie flexus.
Torculus ressupinus Jeżeli nuta dodana do neumy podstawowej jest wyższa od ostatniej nuty neumy to do nazwy głównej dodaje się określenie ressupinus
Pes subbipunctis Jeżeli do neumy podstawowej dodane są nuty kolejno idące w dół, niższe od ostatniej nuty neumy to do nazwy głównej dodaje się określenie sub(...)punctis.
Neumy likwescencyjne (zanikające) Epiphonus Neumy z ostatnią nutą zmniejszoną pod wzgl. graficznym. Pojawiają się zawsze w miejscu występowania zbitek spółgłosek np. alleluja, sanctus itp. Nutę małą wykonuje się słabszym tonem, ale się jej nie skraca
Cephalicus
Ancus
Torculus liquescenc
Stroficusy Distrofa (Tristrofa) Dwa (trzy) puncti quadrati znajdujące się obok siebie na tym samym dźwięku i przypadaące na tą samą sylabę określa się jako distrofa. Maniera solesmenska początkowo zakładając reperkusję dla całej neumy, z powodów trudności wykonawczych proponuje natępujące rozwiązanie: wykonuje się je łącznie, jakby stanowiły jedną nutę podwójnej (potrójnej) długości.
Bivirga (Trivirga) Dwie (trzy) virgi znajdujące się obok siebie na tym samym stopniu i przypadające na tą samą sylabę określa się jako bivirga.
Znaki specjalne Quilisma Występuje w strukturach melodycznych wstępujących o 3 > (nuta zębata oznaczona w transkrypcji mordentem). Wskazuje miejsce półtonu diatonicznego (e-f, h-c) Quilisma sama będąc nutą lekką, przejściową, powoduje wzdłużenie nuty leżącej bezpośrednio przed nią. Istnieją także inne sugestie dotyczące jej wykonania: jako tryl lub mordent, portamento, grupetto ornamentacyjne itp.
Oriscus Jeśli ostatnia nuta neumy spotyka się z punctum quadratum na tym samym dźwięku i przypada na tę samą sylabę, wówczas taką grupę nazywa się oriscus (Maniera solesmeńska oriscus bardziej rozumie jako zjawisko aniżeli osobną nutę, stąd pomimo podania jego kształtu, w neumie salicus, oriscus wyrażony jest za pomocą punc-tum z iktusem. Także pressus rozumiany jest w podobny sposób).
Znaki zawierające oriscus Pressus Pressus ma wówczas miejsce, gdy spotkają się ze sobą punctum quadratum z pierwszą nutą neumy w ten sposób, że ostatnia nuta pierwszej neumy i pierwsza nuta neumy następnej znajdują się na unisonie i przy-padają na tę samą sylabę. Wykonuję się je łącznie jakby nutę o podwójnej długości.
Salicus Neuma złożona z 3 nut kolejno wstępujących, z których środkowa (oriscus) oznaczona jest iktusem Nutę oznaczoną iktusem - oriskus - solesmezycy proponują wzdłużyć.
Znaki powodujące wzdłużenie poszczególnych nut Mora vocis Kropka przy nucie. Wzdłuża nutę przy której stoi o drugie tyle wartości (jednak nie o połowę jak to jest w notacji współczesnej).
Epizema pozioma Czasem ze wzgl. graficznych kreseczkę tę stawia się pod nutą. Niekiedy epizema ta dotyczy kilku nut. Wzdłuża nieco nutę nad którą się znajduje
Quilisma, pressus, bivirga, distrofa (Według maniery solesmenskiej ptzy nie uwzględnieniu reperkusji, znaki te powodują wzdłużenia).
Ważniejsze znaki pomocnicze Custos Jest to zmniejszona graficznie nuta zapowiadająca nutę w następnym wierszu, na drugiej stronie lub przy zmianie klucza. Nie wykonuje się go.
Ictus Krótka kreseczka pionowa umieszczana pod nutą lub ze wzgl. graficznych nad nutą jako znak rozpoczynającej się stopy rytmicznej W żadnym wypadku nie jest to akcent, przycisk lub nacisk.
Asteriscus
*
Gwiazdka stawiana w tekście pokazująca miejsce gdzie przyłącza się większa liczba śpiewających. Bywają czasami umieszczone dwie gwiazdki, wskazują one że dopiero od tego miejsca śpiewają wszyscy, podczas gdy wcześniej śpiewali tylko kantorzy W psalmach gwiazdka jest znakiem mediatio. Wskazuje gdzie należy zaczerpnąć oddech.
Bemol Melodie chorałowe są z natury melodiami diatonicznymi, stąd zawierają dwa półtony e-f oraz h-c. Jeżeli jednak melodia pnie się od dźwięku f to gdy dociera do dźwięku h brzmi nienaturalnie, fałszywie. Sprawę tę rozwiązuje wprowadzenie obniżenia dźwięku h na b (nigdy jednak te dwa dźwięki nie mogły się znaleźć w jednej frazie) Bemol zapisywany zawsze jako znak przygodny obowiązuje do końca słowa, przy którym się pojawił lub do najbliższej divisio, zapi-sany natomiast jako znak przy-kluczowy obowiązuje w całym utworze
Flexa
Podłużny krzyżyk wskazuje w długich wersach psalmowych, gdzie należy wykonać wcięcie kadencyjne  
EUOUAE Litery te są skrótem wzoru difirencji psalmowej: seculorum amen, w którym opuszczano wszystkie spółgłoski we wzorze dla zyskania miejsca.  
ij, iij Litery ij wskazują na to że tekst wraz z melodią należy jeszcze raz powtórzyć, jeśli w tekście znajdują się litery iij tekst należy powtórzyć trzykrotnie  
Pauzy


(od góry: divisio finalis, maior, minor, minima)
divisio finalis - jest znakiem kadencji końcowej, divisio maior - oznacza kadencję okresu, pauza ta jest równa trwa-niu jednego tempus primus, divisio minor - krótka pauza oddechowa, rozdziela człony, divisio minima - oddziela docinki, pauza ta trwa nieznacznym kosztem nuty poprzedniej  

 

.